Universeel? Open brief aan Dirk Verhofstadt

Beste meneer Verhofstadt

U maakt zich in De Morgen van 16/1 behoorlijk boos over de invloed van religies op gewapende conflicten, met name over de invloed van één bepaalde strekking binnen de islam die oproept om in Syrië te gaan strijden. Zonder dat ik de ernst van dit fenomeen wil minimaliseren, moeten we het wel juist kaderen. Ik denk dat we zonder overdrijving mogen stellen dat de overgrote meerderheid van de moslims gematigd zijn en de gewapende strijd in naam van hun geloof even hard verwerpen als u. Dat is trouwens ook bij christenen zo. En bij uitbreiding : bij alle mensen (gelovig of ongelovig) van goede wil.

Het is uw goed recht om in de publieke ruimte gelovigen te missioneren en hen te proberen overtuigen van uw atheïstisch ideeëngoed. Hoewel het niet mijn stijl noch mijn overtuiging is, heb ik er het volste respect voor. Maar laat mij dan, in Godsnaam, ook katholiek zijn in de publieke ruimte. En laat onze Turkse bakker ook overtuigd en zichtbaar moslim zijn.

U schrijft : « Ik veroordeel dus niet alleen de islam, maar ook andere geloven. » Hoewel u het probeert te counteren, behoort tot nader order ook het atheïsme tot die andere levensbeschouwingen, en verdient ze in uw visie dus ook een veroordeling. Zonder dat we al te naïef moeten doen over het atheïsme van Stalin of Pol Pot, zou ik als rechtgeaarde katholiek met nogal wat overtuigde atheïstische vrienden niet zover durven gaan. Ik wil immers niemand schofferen.

Overigens ben ik van mening dat niet enkel het atheïsme een volwaardige en redelijke basis voor een universele moraal kan zijn. Voor mij als katholiek is mijn geloof evenzeer een volwaardige en redelijke basis. Het probleem is dat het al te vaak werd en wordt omgekeerd en dat men dan verzandt in een welles-nietes-strijd om dogma’s. Laten we oorzaak en gevolg niet omdraaien : je levensbeschouwelijke overtuiging is altijd de basis voor de morele principes die je hanteert. En als we dat doorheen alle religies met elkaar vergelijken, dan zullen we moeten vaststellen dat er een brede, universele basis is voor moraal. En het is die universele basis die we moeten samenleggen als gelovigen en ongelovigen om in de publieke ruimte te kunnen samenleven.

Weet u waarom het met extremisten altijd fout loopt, meneer Verhofstadt ? Omdat het extremisten zijn. Niet omdat ze al dan niet geloven in een slecht begrepen goddelijke boodschap, maar omdat ze mens zijn. Niet God is het probleem, wel de mens die God naar zijn hand zet. En dat mogen we als gelovigen en ongelovigen net niet doen, precies omwille van het transcendente.

Als gelovigen moeten we dus niet bevrijd worden van het Woord van God, maar bevrijd worden door het Woord van God. Dat is inderdaad geen dogma, zelfs geen sterke hypothese. Het kan wel een weg naar meer menselijkeheid zijn. En dàt is de enige manier om in een multireligieuze samenleving tot wederzijds respect en harmonie te komen. Daarvoor hoeft niemand (een stuk van) zijn identiteit te verloochenen.

Met hartelijke groet

Geert De Cubber
Diaken in het bisdom Gent
Student Moraaltheologie Université Dominicaine