Maandelijks archief: april 2014

Strijders van het Licht

Bij wijze van Paaswens deel ik graag mijn paashartje uit de laatste Tertio (van 16 april 2014).

Sinds kort noem ik mezelf een Strijder van het Licht. Hoe dat komt? Mijn vrouw en medestrijder leerde via een collega de Braziliaanse schrijver Paulo Coelho kennen. Niet de man zelf, natuurlijk, wel een boek dat die collega aanraadde. In no time kreeg De alchemist een ereplaats in onze boekenkast.

Lees verder

“Vier egoïstische redenen voor noodzakelijke transitie” – interview met Peter Tom Jones

Ik leerde de ideeën van Peter Tom Jones voornamelijk kennen via het boek dat hij samen met Vicky De Meyere schreef: Terra Reversa. De transitie naar rechtvaardige duurzaamheid. N.a.v. het economie-dossier dat ik voor Tertio (9 april 2014) samenstelde, had ik een interview met hem.

Lees verder

“De Kerk moet in de brandhaard gaan staan” – Interview met Pieter Vandecasteele en Marcel Cloet

Marcel Cloet en Pieter Vandecasteele zijn voorzitter respectievelijk coördinator van het Netwerk Rechtvaardigheid & Vrede. Ik mocht ze voor Tertio interviewen n.a.v. het economie-dossier (Tertio van 9 april 2014).

“Bij alle shocks die Geert Noels beschrijft, hebben we maar één vraag die voortdurend terugkeert : wat betekent dat voor de armsten ?” Aan het woord is priester Marcel Cloet, voorzitter van het Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede (zie kader). “De financiële crisis heeft ons opnieuw wakker geschud. We weten al langer dat we zo niet verder kunnen. Toch verandert er fundamenteel nog niets en heeft de crisis de kloof tussen rijk en arm alleen maar groter gemaakt. Kijk maar naar Griekenland, Portugal of de Verenigde Staten. Hoe komt het toch dat de meest kwetsbaren overal het gelag betalen?

Onlangs was hier een lunchcauserie van Broederlijk Delen over Senegal. Daar blijkt de demografische groei de grootste uitdaging: door een betere gezondheidszorg is de kindersterfte er sterk gedaald, maar het aantal geboortes nog niet. Welke landbouw- en voedselpolitiek is nodig opdat niet nog meer mensen in armoede terechtkomen?

Wanneer gaan we eindelijk ons economisch systeem eens fundamenteel in vraag stellen? Onder meer de voormalige Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz stelt vrij scherp dat ongelimiteerde groei meer ongelijkheid creëert én de aarde kapot maakt. Ook een verdere liberalisering is nefast. De staat heeft wel degelijk een rol te spelen en moet voor de broodnodige correcties zorgen.”

Ecokerk

Pieter Vandecasteele, coördinator van het Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede, vult aan: “Uiteraard beschrijft een econoom de economie. De sociale en ethische dimensie van de verschillende shocks worden slechts zijdelings belicht. De sociale impact van pakweg de demografische schok kan nauwelijks onderschat worden: we moeten ons de vraag stellen wat dat betekent voor de migratiestromen.

Overigens werken alle lidorganisaties in het Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede op zowat alle aspecten van duurzaamheid en solidariteit. Pax Christi werkt bijvoorbeeld rond duurzame interpersoonlijke relaties. Welzijnszorg zet in op duurzame armoedebestrijding, en durft vragen stellen bij de efficiëntie van noodhulp (voedselbedelingen bijvoorbeeld). Broederlijk Delen en Caritas International verbinden sociale rechtvaardigheid met ecologische rechtvaardigheid. Zo vangen de lidorganisaties van het netwerk mee de schokken op. Met ons Ecokerk-project creëren we beweging rond de zorg voor de schepping.”

Rentmeester

Ecokerk wil niet alleen de problematiek bij de kerk brengen, maar ook de spiritualiteit daarachter aanreiken. Op de vraag hoe ze dat willen doen, antwoordt Marcel Cloet: “Respect voor de Schepping is het uitgangspunt. We vervangen het doorgeslagen antropocentrisme door een holistische benadering, mét een Bijbelse fundering. We moeten beseffen dat de mens slechts een deel van de Schepping is. Dat besef moet bepalen hoe we met consumeren omgaan: we pleiten voor een spiritualiteit van het genoeg.”

Hoop

“Tegelijk blijven wij getuigen van de hoop die in ons leeft. We geloven echt dat niet onrecht en geweld, maar wel rechtvaardigheid en vrede het laatste woord hebben. Nogal wat jongeren beseffen dat het anders moet. Neem nu de Occupy-beweging: hun geloof dat een andere wereld mogelijk is sluit nauw aan bij het bijbels visioen van gerechtigheid en vrede.”

Pieter Vandecasteele valt hem in die visie bij: “De christelijke traditie heeft altijd oog gehad voor ecologie. De Bijbel is weliswaar een boek over mensen, maar toch wordt de mens ‘rentmeester van de Schepping’ genoemd. Later heeft dat meer invulling gekregen, met Franciscus van Assisi als bekendste voorbeeld. En naar verluidt bereidt paus Franciscus een encycliek voor over ecologie. Met ‘De vreugde van het evangelie’ vers in het geheugen wordt dat iets om naar uit te kijken.

Bij elk van de schokken moet de Kerk in de brandhaard gaan staan. Daar moet ze de boodschap van hoop en bevrijding blijven uitdragen, en tegelijk protest aantekenen. Wanneer paus Franciscus naar Lampedusa afreist, is dat een sterk en hoopvol signaal. Ook hier nemen mgr. Van Looy en mgr. Leonard stelling in door Afghaanse vluchtelingen te ontvangen. Dat mag gerust vaker en op diverse manieren.”

“Economie op ritme van de mens” – Interview met Geert Noels

Ik had het voorrecht om voor Tertio Geert Noels te interviewen. Het interview verscheen in het Economie-dossier van Tertio op 9 april 2014.

In 2008 schreef Geert Noels, econoom bij Econopolis, het boek Econoshock, een analyse van zes schokken waar we momenteel door gaan en die we in de komende decennia zullen ondergaan. In 2013 maakte Canvas over die schokken een gesmaakte televisiereeks. Naar aanleiding daarvan bracht Noels Econoshock 2.0 uit, een uitgebreide update van het eerste boek.

Er ligt vijf jaar tussen de eerste en de tweede versie van Econoshock ? Is er in die tussentijd zoveel veranderd ?

“Het eerste boek is nog altijd de basis. Daarin heb ik mijn toekomstvisie uiteengezet, waarin ik sterk blijf geloven. Je kan de impact van elke schok bekijken voor de onderneming, voor het sociale systeem, voor de politiek. Er zijn veel variaties op hetzelfde thema mogelijk. Het boek geeft een bril om naar het systeem te kijken. Iedereen kan er zich op de één of andere manier in vinden.

Fundamenteel gaat Econoshock over het vinden van evenwicht. Vergelijk het met fietsen: je evenwicht op de fiets is nooit verworven, en je moet voldoende vooruitgaan om niet te vallen. Ik mag dan wel een vooruitgangscriticus zijn, ik ben geen vooruitgangspessimist. Nulgroei of krimp is geen noodzakelijke voorwaarde om duurzaamheid te bereiken. Het ligt nu eenmaal in de aard van de mens om alles beter te maken en vooruit te willen gaan; je moet tenminste het gevoel hebben dat je vooruitgaat, al is het maar een beetje. Wel ben ik kritisch voor de groeibetrachtingen die men wil opleggen. Een constante groei van 3% is blind voor het noodzakelijke evenwicht.”

De analyse is gemaakt. Is het niet hoog tijd voor oplossingen?

“Sinds 2008 zien we een omslag in het denken. Ik ondervond toen nog veel weerstand, sommigen vonden mijn visie marginaal. Maar nu blijkt het een belangrijk werkinstrument voor bedrijven om ‘Econoshock-proof’ te worden. Ook het secundair onderwijs gebruikt het meer en meer. Mijn dochter moest vorig jaar zelfs examen afleggen over mijn boek.

Ik werk momenteel aan een vervolg. Daarin wil ik oplossingen aanreiken. Verbondenheid, decentralisatie en aandacht voor de volgende generatie zijn sleutelelementen. Onze economie moet kleinschaliger, op het ritme van de mens. We zullen vooral van onderuit met oplossingen moeten komen. Iemand als Low Impact Man Steven Vromman is daarin extreem gegaan, en ik kan dat wel smaken. Vanzelfsprekend moeten we een veranderingsproces op gang brengen, en kunnen we het niet zomaar opleggen aan iedereen.”

Hoe ziet u dat veranderingsproces evolueren?

“Bij voorkeur gebeurt verandering geleidelijk aan, zodat we tijd hebben om ons aan te passen. Maar evenzeer dwingen noodsituaties ons tot verandering. In 2008 was de ondergang van Lehman Brothers zo’n noodsituatie.

De meeste oplossingen komen echter niet vanuit een ‘groen geweten’. Neem nu de olieprijzen. Pas wanneer die de pan uit swingen, verbruiken we minder en schakelen we meer over op alternatieven. Tot spijt van wie het benijdt: Kyoto heeft minder bereikt dan een olieprijs boven de 100 dollar per vat.

We combineren een gevaarlijk systeem met menselijke roekeloosheid. We spelen met vuur. Er is te veel reflectie over hoe we over 100 jaar 20 miljard mensen kunnen laten overleven. Weinigen durven de vraag te stellen: zou het voor de impact op de aarde niet beter zijn om de bevolkingsgroei wat af te remmen? Zou de wereld er niet beter uitzien met 1 à 2 miljard mensen op de aardbol?

Ook in de financiële wereld is de roekeloosheid binnengeslopen. Vijf jaar na Lehman Brothers is er niet veel veranderd. De arrogantie is terug. De kiem voor het volgende probleem is verre van weggenomen. Ik hoor andere economen verkondigen dat het huidige schuldniveau nog wel tien jaar houdbaar is. En over tien jaar zien we wel weer verder. Dat is het noodlot tarten. Het is alsof je een barbecue in een droog bos wil organiseren. Dan is er weinig nodig om het te laten misgaan.

Als je zelf organisator van dergelijke barbecues bent, hoor je dat niet graag. Machtsinstituten en lobbygroepen zijn tegen dit verhaal. Maar mensen van gelijk welke politieke strekking en in gelijk welk land ondersteunen deze visie. Ik kan boos worden als iemand beweert dat ik dit doe uit eigenbelang. Dan trekt men mijn integriteit in twijfel. Mensen zijn gelukkig intelligent genoeg om daarmee om te gaan.”

Hoe probeert u mensen te overtuigen?

“Door de emotie weg te laten en over cijfers, feiten en cases te spreken. De mens wordt niet graag aan problemen herinnerd. De houding van ‘we lossen het op als het probleem zich stelt’ is een recipe for disaster. Al moet ik er direct aan toevoegen: Dehaene zelf heeft wel degelijk een aantal problemen structureel aangepakt voor ze zich stelden. De paarse kabinetten hebben de aangelegde buffers weer laten wegsmelten. Dat is overigens geen typisch Belgisch probleem. Ook in het buitenland heeft men net hetzelfde gedaan.

Er zijn nogal wat gelijkenissen met de sportwereld. Onlangs zag ik ‘The Armstrong Lie’, een documentaire over de dopingstructuur rond Lance Armstrong. Ik zat de hele tijd te denken: ‘Dit is Wall Street.’ Ook de financiële wereld gebruikt ‘doping’, werkt samen met de ‘organisatoren’ en probeert het publiek te bespelen. Blijkbaar was die arrogantie het beeld van een tijdsgeest: ‘Er kan ons niets gebeuren’.

Onze klanten hoeven we meestal niet meer te overtuigen. We maken geen reclame, dus kloppen mensen bij ons aan omdat ze zich in onze filosofie herkennen. Meestal zijn dat families en organisaties met een lange traditie. Ze zouden het nooit zo ver geschopt hebben, mochten ze niet zelf duurzaamheid ingebouwd hebben.

Uiteraard heb ik niets tegen innovatie en ondernemerschap. Sommige evoluties zijn vanzelfsprekend. Maar wanneer men het menselijk aspect uit de economie haalt, dan ben ik tegen. Het moet toch mogelijk zijn om vooruitgang te boeken zonder dat de menselijkheid verloren gaat?”