Het laatste woord

Vorige maand nog in Normandië. Vorige week in Tertio. Deze week op Schrijfbeest.

In Normandië, ergens halfweg tussen Cherbourg en de Mont Saint-Michel, genoten we van een weekje welverdiende vakantie. Eens we er waren, konden we niet ontsnappen aan « les 70 jours de Normandie » : het grote keerpunt van de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde landing op de Normandische kust, gebeurde dit jaar exact 70 jaar geleden.

Nu we in eigen land volop 100 jaar Groote Oorlog herdenken, is het bijna onwezenlijk dat goed 20 jaar na het einde van WO I de gruwel als een boemerang terugkeerde en Europa in de afgrond stortte. WO II rekende definitief af met de aandoenlijke naïviteit van het “Nooit Meer Oorlog”-adagium van de vroege jaren ‘20. De onredelijk hoge herstelbetalingen en de publieke vernederingen van de Duitsers bij het Dictaat van Versailles bleken daarentegen een uitstekende voedingsbodem voor een extreem totalitair systeem.

Tot D-Day was het Duizendjarige Rijk quasi onstuitbaar. Maar daar op de stranden van Normandië begonnen de geallieerden aan een gewaagde actie om de ommekeer te forceren. Naast Amerikanen en Canadezen deden o.m. Britten, Fransen, Polen, Belgen en Nederlanders mee aan Operation Overlord.

Het was een stoutmoedig plan, om de Duitse Atlantic Wall zo aan te vallen. En er zijn doden gevallen. Veel doden. Vlak boven Omaha Beach, een van de landingsstranden in de Amerikaanse sector, liggen bijna 10000 Amerikaanse gesneuvelden. De uitgelijnde witte kruisen en sterren zijn de stille getuigen van wat zich in de zomer van 1944 aan de Normandische kust heeft afgespeeld.

Het Normandy American Cemetary and Memorial in Colleville-sur-Mer is een stukje Amerikaanse bodem. Je komt er dan ook niet zomaar binnen. Tassen en zakken worden gecontroleerd, mensen gaan door de wapendetector. Het spook van mogelijke terreuraanslagen waart ook hier rond. Eens je binnen bent, valt de grandeur van de plaats op. 70 hectare is dan ook niet niets, natuurlijk. De doden zijn helden, hier, vrijheidsstrijders: zij hebben Europa en de wereld bevrijd van de dictatuur.

Het aantal bezoekers is niet te tellen. Overal staan groepjes toeristen. Ze luisteren naar de Amerikaanse gidsen, die hen er om de vijf zinnen aan herinneren dat deze soldaten hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid. Bij één van de graven zie ik een paar jonge mensen ingetogen worden en bloemen neerleggen, met de tranen in de ogen. Op de dag van ons bezoek is de man die misschien wel hun grootvader was, exact 70 jaar geleden gesneuveld.

Amper 15 km verderop ligt het Duitse militaire Friedhof van La Cambe. Hier liggen meer dan 20000 Duitse gesneuvelden van Omaha Beach. We stappen bijna direct vanuit de auto op het kerkhof. Hier heerst de ingetogen sfeer van de “verliezer”. Geen monument van dankbaarheid voor vrijheidsstrijders. Alleen een heuvel, met daarop de tekst: “Gott hat das letzte Wort.”

Niet de mens, niet de dood, wel God zal uiteindelijk het laatste woord hebben. Laten we het hopen.